Türk Deniz Kuvvetleri Komutanlığı

Kuzey Deniz Saha Komutanlığı


Görevleri


Kuruluşundaki birliklerin harbe hazır olarak idamesini sağŸlamak, sorumluluk sahasında görev yapan birlikleri desteklemektir.

Tarihçesi


30 Ekim 1918 tarihinde Mondros Ateşkes Antlaşmasının imzalanmasıyla birlikte BoğŸazlar ve Marmara Denizinin fiili olarak yönetimi müttefiklerin eline geçmiştir. Ancak, Kurtuluş Savaşının örgütlenme sürecinde deniz ikmal yollarını oluşturabilmek için Ankara’da Umur-ı Bahriye MüdürlüğŸü kurulmuştur. TBMM hükümeti tüm deniz işlerini bu küçük teşkilat aracılığŸıyla yürütmüştür. Zaferin kazanılmasından sonra, 11 Ekim 1922 tarihinde imzalanan Mudanya Ateşkes Antlaşması ve devamında 30 Ekim 1922 tarihinde Bahriye Nezareti’nin lağŸvedilmesi sonucu, İstanbul’daki tüm Bahriye Dairesi ve bağŸlıları Ankara’daki Bahriye Dairesi BaşkanlığŸına bağŸlanmıştır. Bu kapsamda Kasımpaşa’daki Bahriye Nezareti binası 14 Kasım 1922 tarihinde İstanbul Bahriye KumandanlığŸı karargâhı haline getirilmiştir.

1925 yılında yayınlanan Bahriye Teşkilat Talimatnamesine göre İstanbul Bahriye KumandanlığŸı idari açıdan yeni kurulan Bahriye Vekaletine, harekat açısından Genelkurmay BaşkanlığŸına bağŸlıdır. 16 Ocak 1928 tarihinde Bahriye Vekaleti kaldırılmış, Bahriye işleri Milli Savunma BakanlığŸına devredilmiştir. Bu süreçte; İstanbul Deniz KumandanlığŸının yerine onun sorumluluk sahası ve görevleriyle benzer bir yapıya sahip olan Bahriye Sevkiyat MüdürlüğŸü adında bir kuruluş oluşturulmuştur.

Bahriye Sevkiyat müdürlüğŸünün adı 01 AğŸustos 1932 tarihinden geçerli olmak üzere İstanbul Deniz KumandanlığŸı olarak değŸiştirilmiştir. Bu Komutanlık, harekat, talim ve terbiye bakımından Büyük Erkan-ı Harb BaşkanlığŸına, idari ve mesleki hususlarda Milli Savunma BakanlığŸına, askerlik ve inzibat işlerinde ise 3. Kolordu KomutanlığŸına bağŸlı kılınmıştır. Bu bağŸlamda askeri ve inzibat bakımından İstanbul Tersanesi Fabrikalar Umum MüdürlüğŸü (Gölcük’e taşınana kadar), Deniz Levazım Deposu MüdürlüğŸü, Deniz Dikimhanesi AmirliğŸi, Deniz Matbaası, Deniz Müzesi, askeri ve idari bakımından Karadeniz BoğŸazı İşaret İstasyonu KumandanlığŸı, idari, askeri ve inzibat bakımından ise Deniz Evrak Evi MemurluğŸu İstanbul Deniz KumandanlığŸına bağŸlanmıştır.

1949 yılında Deniz Kuvvetleri KomutanlığŸının kurulması ve 1952 yılında Türkiye’nin NATO’ya üye olması sonucu yaşanan gelişmeler ışığŸında Türk Deniz Kuvvetleri kapsamlı bir yeniden yapılanma sürecine girmiştir. Bunlardan en önemlisi olarak boğŸazların savunulması konusunda temel konsept değŸişikliklerine gidilmiştir.

Karadeniz ve Çanakkale BoğŸazları 1951 yılına kadar birer kara müstahkem mevkisi gibi, sırasıyla Birinci ve İkinci Kolordu Komutanlıklarının kuruluşu altında bulunmuştur. Kolordu KomutanlığŸı yanlarında Albay rütbesindeki bir deniz subayı danışmanlığŸında boğŸazların politik ve stratejik deniz sorunlarını çözümlendirmeye çalışmışlardır. Ancak, II. Dünya Savaşı sonrasında Trakya’daki Türk Kara Kuvvetlerinin geri emniyet ve irtibatını sağŸlamak bakımından taşıdığŸı bu önem, NATO ittifakı içerisinde değŸerini kaybetmiş, buna karşılık deniz geçitlerinin suüstü ve denizaltı geçişleri yönünden ve dolayısıyla Akdeniz’in güvenliğŸi bakımından önemi daha da ortaya çıkmıştır. BoğŸazları “Dosta açık, düşmana kapalı tutma” şeklinde özetlenebilen bu yeni konseptin sonucu olarak, Aralık 1952 ayından itibaren boğŸazlarının savunulması sorumluluğŸu 1’inci Kolordu KomutanlığŸından alınarak Deniz Kuvvetleri KomutanlığŸına devredilmiştir.

Bu suretle 28 Aralık 1952 tarihinde İstanbul Deniz KomutanlığŸı lağŸvedilmiş ve yerine BoğŸazlar ve Marmara KomutanlığŸı kurulmuştur. Bu KomutanlığŸın tahsisat alabilmesi için ismi “BoğŸazlar ve Marmara Kor KomutanlığŸı” olarak belirtilmiştir. Karargahı da İstanbul Kasımpaşa’da bulunan Beşinci Divanhanesi Binasında konuşlandırılmıştır.

1955 yılında Anadolu KavağŸı’nda İstanbul BoğŸaz KomutanlığŸı ve Çanakkale Nara’da Çanakkale BoğŸaz Komutanlıkları konuşlanmıştır. Yine bu maksatla kısmen Amerikan askeri yardımından olmak üzere 1953-1967 yılları arasında 8 liman savunma botu, 10 kıyı karakol gemisi, 4 kıyı mayın tarama ve 5 mayın gemisi (LSM sınıfı), çeşitli ağŸ mania ve ağŸ kapı gemileri ile diğŸer yardımcı gemiler ve araçlar temin edilmiştir.

Marmara ve BoğŸazlar Kolordu KomutanlığŸının, komutanlık şeklinin kuvvet kullanmak açısından stratejimize yanıt vermediğŸi görülmüş, Akdeniz ve Karadeniz harekat alanlarının ayrı komutanların sorumluluğŸuna verilmesi uygun bulunmuş ve çifte harekat alanına sahip başka ülkelerin kurdukları örgütler örnek alınarak yeni bir yapılanmaya gidilmiştir.

1961 yılında Türk Deniz Kuvvetleri KomutanlığŸı bünyesinde yapılan önemli bir kuruluş değŸişikliğŸiyle BoğŸazlar ve Marmara Kolordu KomutanlığŸı Kuzey Deniz Saha KomutanlığŸı adı altında yeniden düzenlenmiştir. Ast birlikler olarak da; Nara’da Çanakkale BoğŸaz KomutanlığŸı, Anadolu KavağŸı’nda İstanbul BoğŸaz KomutanlığŸı, Karadeniz EreğŸli’de Karadeniz Bölgesi Üs KomutanlığŸı ve Erdek’te Marmara Denizi Bölge KomutanlığŸı kurulmuştur. Böylelikle Kuzey Deniz Saha KomutanlığŸının temel görevi muharip gemilere lojistik ve sahil desteğŸi sağŸlamak, üs ve lojistik destek tesislerini yönetmek ve sorumlu bulunduğŸu bölgelerdeki kıyı muharip görevlerini yerine getirmek olarak şekillenmiştir.

Zaman içinde Kuzey Deniz Saha KomutanlığŸının İstanbul BoğŸaz KomutanlığŸı, Çanakkale BoğŸaz KomutanlığŸı ve Karadeniz Bölge KomutanlığŸı çerçevesinde şekillenen ana kuruluş yapısına önemli eklemeler olmuştur. 1963 yılında nihai ismini alan Kurtarma ve Sualtı KomutanlığŸı, 1976 yılında oluşturulan Sualtı Taarruz Grup KomutanlığŸı, 1982 yılında kurulan Kurtarma Grup KomutanlığŸı, 1982 yılında teşkilatlanması tamamlanan Sualtı Savunma Grup KomutanlığŸı, 1972 yılında icra ettiğŸi üç ana fonksiyonu birleştirilen Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Dairesi BaşkanlığŸı, 1999 Gölcük depreminden sonra Pendik’e taşınan İstanbul Tersanesi KomutanlığŸı ve II. Dünya Savaşı sırasında geçici olarak Konya’ya taşınan ve 1947 yılında Dolmabahçe Camii içinde hizmet vermeye başlayan İstanbul Deniz Müzesi KomutanlığŸıdır.

Okunma Sayısı :24769
Güncelleme Tarihi : 20-12-2014